بازخورد شما
لطفا صبر نمایید ...

۱۳۹۳/۰۵/۱۵

فناوری نانو در ایران

این گزارش روند رشد و توسعه فناوری نانو در ایران را طی یک دهه گذشته نشان می‌دهد. سیاست‌ها، برنامه‌های راهبردی نظیر سند راهبردی فناوری نانو و همچنین اولویت‌های ملی ایران در فناوری‌نانو به طور خلاصه تبیین شده‌اند. برنامه‌های مربوط به ترویج این فناوری‌ در سطوح مختلف دانش‌آموزی و دانشجویی طی سال‌های گذشته ارائه شده است. برخی متولیان و بازیگران مهم این فناوری در ایران نظیر ستاد ویژه توسعه فناوری‌نانو و شبکه آزمایشگاهی معرفی شده‌اند. در بخشی از این گزارش اطلاعات آماری از شاخص‌های علم و فناوری ایران در حوزه فناوری‌نانو معرفی و رتبه ایران ارائه شده است. تعداد دانشجویان، پروژه‌ها و دانشگاه‌های مرتبط با فناوری‌نانو از دیگر مواردی است که در این گزارش به آنها پرداخته می‌شود.

ایران، کشوری در جنوب غربی آسیا و در منطقه خاورمیانه با ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربّع وسعت و حدود 76424400 نفر جمعیت است. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر و مرکز سیاسی و اداری ایران، تهران است. ایران به واسطه قرار گرفتن در منطقه میانی اوراسیا موقعیتی راهبردی دارد. این کشور از اعضای سازمان ملل متحد، جنبش عدم تعهّد، سازمان کنفرانس اسلامی، اوپک، سازمان اکو و چندین سازمان بین‌المللی دیگر است. ایران یک قدرت منطقه‌ای در جنوب غربی آسیا است و جایگاه مهمی را در اقتصاد جهانی به دلیل در اختیار داشتن صنعت نفت، صنعت پتروشیمی، گاز طبیعی و خودروسازی برای خود بدست آورده‌است[1].

آغاز فناوری نانو در ایران

جرقه‌های اولیه فناوری نانو در ایران در سال 1380 زده و با دستور ریاست جمهور وقت ایران، مطالعات راهبردی فناوری‌نانو آغاز شد. دو سال بعد از شروع این مطالعات، در سال 1382 ستاد ویژه توسعه فناوری نانو(INIC) تاسیس شد، این ستاد سند راهبردی فناوری‌نانو را در مدت دو سال تهیه و به هیات وزیران تسلیم نمود. این سند در سال 1384 توسط هیات وزیران تصویب شد. در سال 1385 نیز سیاست‌ها و راهبردهای ارتقاء و توسعه فناوری نانو به تصویب رسید. برای توسعه فناوری نانو این ستاد کارگروه‌های مختلفی را دایر کرد که از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد: کارگروه صنعت و بازار، موسسه خدمات فناوری تا بازار، کارگروه توسعه فناوری، کارگروه توسعه منابع انسانی، کارگروه زیرساخت‌های فناوری، کارگروه ترویج و فرهنگ‌سازی، کارگروه روابط بین الملل و کارگروه سیاست‌گذاری و ارزیابی.

سند راهبردی فناوری‌نانو

این سند[2]، ده ساله بوده که از سال 1384 شروع و در سال 1393 پایان می‌پذیرد. برنامه‌های موجود در این سند به سه بخش کوتاه مدت (1384 تا 1386)، میان مدت (1387 تا 1389) و بلند مدت (1390 تا 1393) تقسیم می‌شوند. همچنین سند ده سال دوم توسعه فناوری‌نانو در ایران در حال تدوین است که بازه زمانی اجرای آن از 1394 تا 1404 می‌باشد.

چشم‌انداز سند ده ساله اول، تولید ثروت و بهبود کیفیت زندگی مردم است. یکی از ماموریت‌های اصلی در این سند آن است که ایران تا سال 1393 در میان 15 کشور برتر جهان قرار گیرد. به همین منظور، برنامه‌های راهبردی متنوعی برای توسعه سرمایه‌های انسانی و برنامه‌های راهبردی برای تولید علم، توسعه فناوری و نوآوری، در نهایت تولید و تجاری‌سازی محصول و عرضه‌ آن در بازارهای جهانی، در این سند لحاظ شده است.

اولویت‌های ملی

انرژی(Energy)، سلامت(Health)، آب و محیط زیست، سازه (Construction) و صنعت نانومواد، اولویت‌های ملی فناوری نانو در ایران محسوب می‌شوند. حوزه انرژی، با توجه به این که نفت و گاز از صنایع اصلی در ایران هستند از اولویت‌های اصلی تحقیقات فناوری ‌نانو قلمداد می‌شود. همچنین پیل‌های خورشیدی و پتروشیمی نیز در زمره اولویت‌های ملی بخش انرژی قرار دارند.

ترویج عمومی فناوری نانو

ترویج عمومی فناوری‌نانو یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد برنامه توسعه فناوری نانو در این کشور نسبت به کشورهای دیگر محسوب می‌شود. توجه قابل توجه به آموزش عمومی فناوری نانو به ویژه در سطح دانش‌آموزی در ایران مشاهده می‌شود. این ستاد به منظور ارتقای آشنایی دانش‌آموزان با علوم و فناوری نانو و زمینه‌سازی تحقیق و پژوهش دانش‌آموزی در این حوزه، اقدام به تاسیس باشگاه دانش‌آموزی نانو نموده است. یکی از برنامه‌های ترویجی ایران برگزاری نوآورانه المپیاد فناوری نانو در این کشور است. در سال 1383 سایت باشگاه دانش‌آموزی نانو فعالیت‌های آموزشی خود را در فضای مجازی آغاز و از سال 1387 مجموعه فعالیت‌های مختلف آموزشی را برنامه‌ریزی و اجرا کرده است. این مجموعه سعی دارد تا دانش‌آموزان را در طی یک فرآیند آموزشی، از یادگیری مفاهیم اولیه تا خلق ایده‌های دانش‌محور هدایت نماید؛ با این هدف که پس از فارغ‌التحصیلی، آموخته‌ها و تجربیات باشگاه پایه پژوهش‌های دانشگاهی شوند. از مهمترین اصول مطرح در باشگاه نانو، فراهم‌سازی امکان تجربه کار گروهی است. ترسیم ماهیت بین‌رشته‌ای علوم و فناوری‌نانو، مفهومی است که در جریان فعالیت در باشگاه به‌طور تجربی به دانش‌آموزان آموزش داده شده ‌است. ماهنامه زنگ ‌نانو، ماهنامه فناوری ‌نانو و پایگاه مجازی نانوکلوپ از دیگر اقدامات ستاد جهت ترویج این فناوری است. از دیگر برنامه‌های انجام شده در بخش دانش آموزی می‌توان به راه‌اندازی 7 آزمایشگاه دانش آموزی در پژوهش‌سراها اشاره کرد[3].

برای آشنایی عموم مردم به دستاوردهای فناوری‌نانو، هر ساله نمایشگاه ویژه‌ای در تهران با نام جشنواره فناوری نانو برگزار می‌شود که در آن محصولات و دستاوردهای ایران به علاقه‌مندان عرضه می‌شوند. این ستاد برای ترویج فناوری‌نانو در بخش صنعت نیز برنامه‌هایی دارد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: تهیه درخت کاربردهای فناوری نانو در صنایع مختلف، تولید و انتشار گزارش‌های کوتاه صنعتی در مورد محصولات و یا فناوری‌های موجود در یک صنعت خاص، انتشار ویژه‌نامه‌های صنعتی ماهنامه فناوری‌نانو، تولید و انتشار نرم افزارهای ‌نانو و صنعت، مستندسازی تجربه‌های موفق زنجیره تولید علم، تولید فناوری، تولید محصول و تولید ثروت.

توسعه منابع انسانی

با توجه به اهمیت پرورش متخصصان فناوری‌نانو، طی ده سال گذشته در 15 دانشگاه ایران دوره‌های دکتری مرتبط با فناوری‌نانو تاسیس شده‌اند که در آنها دانش‌پژوهان در رشته‌هایی نظیر نانوشیمی، نانوفیزیک، نانومواد، نانوپزشکی و چند رشته مرتبط دیگر تحصیل می‌کنند. همچنین 34 دانشگاه نیز در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو می‌پذیرند. تا تیر ماه 93، 1554 پروژه دکتری در حوزه فناوری‌نانو به اتمام رسیده و 1040 پروژه نیز در دست انجام است. در مقطع کارشناسی ارشد نیز 9214 پروژه انجام شده و 3345 پروژه هم در حال انجام است. اعضاء هیات عملی فعال در فناوری‌نانو نیز در سال 1383، 244 نفر بودند که این رقم در پایان سال 1392 به 2623 نفر رسیده است[4]. در کنار این فعالیت‌ها، کتاب‌های متعددی نیز به چاپ رسیده است که از آن جمله می‌توان به32 کتاب انگلیسی و 126 کتاب به زبان فارسی اشاره کرد. شکل 1 تعداد محققان حوزه فناوری‌نانو را در ایران نشان می‌دهد. طی 10 سال گذشته این تعداد رشد قابل توجهی داشته‌اند.

filereader.php?p1=main_420a5557bdb7091b7

شکل1: تعداد محققان فعال در فناوری نانو در ایران - تعداد کل دانشجویان، اساتید دانشگاه و محققانی که در یک پایان نامه نانو به عنوان دانشجو یا استاد راهنما یا در یک مقاله ISI یا علمی پژوهشی مرتبط با فناوری نانو به عنوان نویسنده اول یا مسئول مشارکت داشته‌اند

شبکه آزمایشگاهی فناوری نانو

شبکه آزمایشگاهی فناوری نانو با هدف به اشتراک‌ گذاشتن دانش و تجهیزات در حوزه فناوری‌ نانو تاسیس شد. تا کنون 57 مرکز تحقیقاتی در سراسر ایران به این شبکه پیوسته و 852 دستگاه خود را در این شبکه به اشتراک گذاشته‌اند. تعداد خدمات ارائه شده در این شبکه در سال 1392 نزدیک به 100 هزار خدمت بوده است. شبکه آزمایشگاهی فناوری نانو از سال 1388 اقدام به راه‌اندازی کارگروه‌های تخصصی کرده که تا کنون 6 کارگروه در بخش‌های TEM، SEM، X-Ray، SPM، استاندارد و کالیبراسیون، کروماتوگرافی و آنالیز عنصری فعال شده‌اند[5].

کمیته استاندارد فناوری نانو

این کمیته در سال 2006 با هدف انتشار و تدوین استانداردهای ویژه در حوزه فناوری‌نانو تاسیس شد. این کمیته که عضو فعال کمیته جهانی ISO/TC229 است تا کنون 15 استاندارد ملی و 2 استاندارد جهانی را منتشر کرده و در حال تدوین 10 استاندارد ملی و یک استاندارد جهانی دیگر است. یکی از دستاوردهای این کمیته، ایجاد کمیته‌‌های استاندارد‌سازی نانو در وزارت‌های بهداشت و کشاورزی و همچنین تشکیل شبکه ایمنی نانو است. جدول 1 کشورهای ثبت کننده استانداردهای بین المللی در حوزه فناوری‌نانو به همراه تعداد این استانداردها را نشان می‌دهد.

جدول1 : کشورها و تعداد استانداردهای بین‌المللی ثبت شده توسط آنها

ردیفنام کشورتعداد استاندارد
1jp.pngژاپن9
2us.pngایالات متحده
6
3kr.pngکره جنوبی5
4gb.pngانگلستان3
5cn.pngچین2
6de.pngآلمان2
7ca.pngکانادا2
8ir.pngایران2
9fr.pngفرانسه1

شبکه ایمنی فناوری نانو

با توجه به ضرورت رعایت مسائل بهداشتی، ایمنی و زیست‌محیطی در فناوری نانو در ابتدای سال 1390 در کمیته استاندارد ستاد ویژه توسعه فناوری نانو پیشنهاد تشکیل شبکه ایمنی نانو مطرح شد. هدف از ایجاد این شبکه، فراهم آوردن بستری مناسب برای مجموعه پژوهشگران حقیقی و مراکز مرتبط علاقمند در کشور بود که با پیوستن به این شبکه فعالیت‌های خود را در حوزه ایمنی نانو در چارچوب برنامه‌های معین و تحت مدیریت شبکه، حول تدوین استانداردها، دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های ایمنی و زیست‌محیطی فناوری نانو متمرکز نمایند. بر این اساس، مجموعه شبکه ایمنی فناوری نانو ایران در یک چشم‌انداز میان‌مدت قادر خواهد بود تا نقش بسیار مهمی را در راستای توسعه ایمن محصولات و فراورده‌های نانوفناوری ایفا نماید. مطالعات اولیه مشتمل بر شناسایی متخصصان و مراکز فعال در این حوزه از فعالیت‌های این شبکه بوده است. شبکه ایمنی فناوری‌نانو به‌طور رسمی فعالیت خود را از تابستان 1391 آغاز کرد و در حال حاضر در زمینه‌های آموزش، تدوین استانداردها و آئین نامه‌ها و ایجاد زیرساخت‌های لازم در حوزه فناوری نانودر حال فعالیت است[6].

همکاری‌های بین ‌المللی

شبکه اکو نانو: هدف از ایجاد این شبکه که به پیشنهاد ستاد توسعه فناوری نانو ایران در سال 1388 تاسیس شده، ارتقای سطح فناوری نانو در میان کشورهای عضو اکو ( افغانستان، آذربایجان، قزاقستان، ایران، قرقیزستان، پاکستان، تاجیکستان، ترکیه، ترکمنستان و ازبکستان)، تبادل تجربیات و تخصص بین این کشورها، توسعه سهم اقتصادی اکو در مبادلات تجاری دانش‌بنیان، ایجاد یک بازار منطقه‌ای و بین‌المللی فناوری نانو و در نهایت بالا بردن سطح استانداردهای زندگی درکشورهای عضو است[7].

مرکز جهانی فناوری‌نانو برای تصفیه آب (UNIDO) نیز در تهران قرار داشته و مدیریت این مرکز را ایران به عهده دارد. ایران پروژه‌های مشترک متعددی با کشورهای آلمان روسیه، هند، تایوان و کره جنوبی داشته و همچنین یکی از اعضاء فعال ANF محسوب می‌شود.

کریدور خدمات فناوری تا بازار

یکی از مشکلات تجاری‌سازی یافته‌های عملی در دانشگاه، هموار نبودن مسیر رشد و بلوغ این یافته‌ها و رسیدن به شرایط مناسب جهت عرضه در بازار است، به‌طوری که بیش از 80 درصد از فناوری‌های بدست آمده در مراکز تحقیقاتی هیچگاه فرصت رسیدن به بازار را پیدا نمی‌کنند. فرآیند تبدیل ایده به محصول نیازمند زیرساخت‌های مختلف اطلاعاتی، مدیریتی، حقوقی و مالی است. موسسه خدمات توسعه فناوری تا بازار با در نظر گرفتن همه این نیازمندی‌ها، اقدام به استقرار واحدهای فعال در حوزه خدمات تخصصی فناوری در یک مجموعه متمرکز نموده است. با ایجاد این شبکه توسعه فناوری و اعمال مدیریت صحیح بر فعالیت‌های پژوهشی و فناوری، زمان رسیدن به دستاوردهای مطلوب در بخش‌های مختلف کاهش خواهد یافت. خدمات قابل ارائه در کریدور خدمات توسعه فناوری تا بازار شامل موارد زیر است[8]:

  • 1.مترولوژی (سنجش مقیاس)
  • 2.خدمات انتقال فناوری به صنعت
  • 3.خدمات مستندسازی فناوری
  • 4.مشاوره و امکان‌سنجی پروژه‌ها و طرح‌های صنعتی و خدماتی
  • 5.خدمات حقوقی و مالکیت فکری
  • 6.خدمات حمایتی برای اخذ مجوزها و استانداردهای لازم
  • 7.خدمات سرمایه‌گذاری و تأمین مالی
  • 8. فن‌بازار
  • 9.توسعه و هدایت همکاری‌های شرکت‌های فناور
  • 10.خدمات بازاریابی و بازرگانی داخلی و خارجی.

این موسسه دارای واحد بازرسی و بررسی مواد و محصولات نانو است که محصولات مبتنی بر فناوری ‌نانو را ارزیابی کرده و به آنها تاییدیه نانومقیاس می‌دهد. این واحد، نظارت بر ثبت مقیاس محصولاتی که گواهی مقیاس دریافت نموده‌اند را نیز بر عهده دارد.

صنعت

طی 10 سال گذشته 143 شرکت مبتنی بر فناوری‌نانو در 8 صنعت تاسیس شده‌اند. نیمی از این شرکت‌ها در حوزه سلامت، دارو و مواد فعالیت داشته‌اند، پس از آن تجهیزات و عمران و ساختمان در رده بعدی بیشتری شرکت‌های فعال در حوزه فناوری‌نانو بوده‌اند. شکل 2 توزیع این شرکت‌ها را نشان می‌دهد.

filereader.php?p1=main_0471f9ec2cd2c2d75

شکل2: توزیع شرکتهای نانویی ایران بر حسب صنعت

ساخت تجهیزات آزمایشگاهی و صنعتی مرتبط با فناوری‌نانو یکی از اولویت‌های اصلی متولیان فناوری‌نانو در ایران بوده است. از این رو برنامه‌های تشویقی متعددی برای سوق دادن مخترعان و دانش‌پژوهان به سوی ساخت ادوات و تجهیزات مرتبط با فناوری‌نانو پیاده‌سازی شده است. تا پایان سال 1392 شرکت‌های ایرانی 116 محصول مربوط به تجهیزات نانویی ساخته و روانه بازار کرده‌اند. در کل 143 شرکت نانویی در ایران فعالیت دارند که حدود 257 محصول را وارد بازار این فناوری کرده‌اند. در ذیل به معرفی و تشریح برخی از شرکت و محصولات آنها پرداخته می‌شود.

فناوران نانومقیاس: این شرکت در زمینه ساخت تجهیزات الکتروریسندگی فعالیت دارد، از دیگر محصولات این شرکت می‌توان به ساخت خط تولید نیمه‌صنعتی نانوالیاف، سیستم آزمایشگاهی الکتروریسندگی، سیستم آزمایشگاهی الکتروریسی غوطه‌وری، دستگاه الکتروریسی مذاب، نازل‌های کواکسیال، دستگاه الکتروفورز موئین، منابع تامین اختلاف پتانسیل ولتاژ بالا و پمپ سرنگی اشاره کرد.

اکسیر نانوسینا: این شرکت داروی ضد سرطان سینادوکسوزوم را تولید و به بازار عرضه کرده است.

کیتوتک :کیتوتک از یک موسسه تحقیقاتی که بر روی بیوپلیمرهای طبیعی و کاربرد پزشکی آنها مطالعه می نمود، توسعه پیدا کرد. واحد تولیدی شرکت در سال 1384 تاسیس شد؛ و اولین شرکت در خاورمیانه است که محلولهای ضدعفونی کننده برپایه نانونقره، محصولات پیشرفته ترمیم زخم و بندآورنده خونریزی را تولید می‌نماید. از محصولات این شرکت می‌توان به سیلوسپت زخم، سیلوسپت سوختگی، سیلوسپت دست، سیلوسپت ضدعفونی‌کننده محل تزریق، بندآورنده خون و ترمیم‌کننده زخم اشاره کرد.

پارساپلیمر شریف: شرکت پارسا پلیمر شریف در سال 1386 و با سابقۀ تحقیقاتی بیش از یک و نیم دهه در زمینه ترکیبات پیشرفته پلیمری آغاز به کار نمود. این شرکت در حال حاضر با تولید نانوکامپوزیت‌های پلیمری پاسخگوی نیاز طیف وسیعی از صنایع بسته بندی، حمل و نقل، لوازم خانگی و کالاهای ساختمانی (از قبیل لوله، پروفیل، ورق و سیم و کابل) است.

زیست پژوهان خاورمیانه :شرکت زیست‌پژوهان در سال 1383 با هدف کاهش ضایعات میوه و سبزی در کشور و با هدف انتقال فناوریهای مدرن و کاربردی کردن آنها در عرصه کشاورزی و صنعت تاسیس گردید. این شرکت در حال حاضر به تولید واکس‌ها و پوشاننده‌های میوه، ماشین‌ها برچسب‌زن، تجهیزات تحقیقاتی زیستی، تجهیزات کنترل کیفی مواد غذایی و تجهیزات بسته‌بندی می‌پردازد.

شاخص‌های علم و فناوری

تعداد مقالات فناوری نانو که در نشریات ISI به چاپ رسیده یکی از شاخص‌های علمی برای بررسی جایگاهی علمی کشورها در این حوزه است. همانطور که در شکل 3 دیده می‌شود، طی 10 سال گذشته ایران رشد قابل توجهی در این شاخص داشته است به طوری‌که از رتبه 56 در سال 2000 به رتبه 8 در سال 2013 رسیده است. براساس اطلاعات پایگاه استت‌نانو]9[ در سال 2013 ایران 4555 مقاله نانوبه چاپ رسانده که سهم این مقالات از کل مقالات ISI ایران در این سال 19 درصد بوده است. در میان کشورهای اسلامی، سهم ایران از کل مقالات فناوری‌نانو چاپ شده در سال 2013، 3.9 درصد، ترکیه 1.18 درصد، عربستان 1.05، و مالزی 1.04 درصد است.

filereader.php?p1=main_f0bd9be9264d7d5a6

شکل3 : تعداد مقالات نانو و رتبه ایران در سالهای 2000 تا 2013

درسال 2011 حدود 18 درصد از مقالات فناوری‌نانو ایران با همکاری دیگر کشورها انجام شده است این رقم در سال 2012 و 2013 به حدود 17 درصد (765 مقاله) رسیده است. به نظر می‌رسد محققان ایرانی طی سال‌های اخیر تعامل خود را با دیگر کشورها افزایش نداده‌اند. این در حالی است که در میان کشورهای برتر در تولید علوم نانو، ایران کمترین همکاری بین المللی را با دیگر کشورها داشته است.

شکل 4 روند تغییر شاخص h-Index مقالات فناوری‌ نانوی 30 کشور برتر تولید کننده علوم نانو را در سال 2013 نشان می‌دهد. کشورهای چین و آمریکا با فاصله بسیار زیادی نسبت به دیگر کشورها قرار دارند که در نمودار A شکل4 این فاصله به وضوح قابل مشاهده است. آمریکا با انتشار 21453 مقاله فناوری‌نانو و h-Index 37 و چین با 34379 مقاله و h-Index 30 بالاترین رتبه در این دو شاخص را دارند. نمودار B با حذف این دو کشور ترسیم شده است تا جانمایی بهتری از وضعیت کشورها در نمودار نمایش داده شود.کشورهای کره جنوبی، ژاپن و آلمان از نظر کمی و کیفی شرایط بهتری نسبت به دیگر کشورها ( به جز آمریکا و چین) دارند. دو کشور هند و انگلستان بطور نسبی در یک بعد (به ترتیب کمیت و کیفیت مقالات) شرایط مطلوبی دارند. ایران، ایتالیا، اسپانیا، کانادا و تایوان در میانه‌های این نمودار قرار دارند که به نوعی توازنی میان کیفیت و کمیت مقالات آنها وجود دارد. ایران از لحاظ تعداد مقالات نانو بالاتر از کشورهای ایتالیا،اسپانیا، انگلستان، سوئیس، هلند و سنگاپور قرار دارد ولی از نظر تعداد مقالات پرارجاع فاصله زیادی با این کشورها دارد.

filereader.php?p1=main_eca13163122693c5d

شکل 4: وضعیت تعداد مقالات نانو و h-Index سی کشور برتر تولید کننده علوم نانو در سال 2013

شکل 5 متوسط ارجاع به هر مقاله فناوری نانو را در کنار تعداد مقالات فناوری نانو برای 30 کشور برتر تولید کننده علوم نانو در سال 2013 نشان می‌دهد. در این شاخص نیز کشورهای آمریکا و چین با فاصله زیادی نسبت به دیگر کشورها قرار دارند. چین و آمریکا به ترتیب 34379 و 21453 مقاله فناوری‌نانو در سال 2013 منتشر کرده‌اند در حالی که ارجاعات مقالات علمی آنها به ترتیب 1.58 و 2.04 بوده است. برای نمایش وضعیت دیگر کشورها، آنها در نمودار جداگانه‌ای رسم شده‌اند. هلند، سنگاپور و سوئیس ارجاعات بالاتری نسبت به تمام کشورها دارند در حالی که تعداد مقالات آنها کمتر از 3000 مقاله است. از سوی دیگر آلمان، ژاپن، کره جنوبی و هند تعداد مقالات بالاتری نسبت به دیگر کشورها ( به جز چین و آمریکا) داشته اما ارجاعات آنها نسبت به تعداد مقالات‌شان در سطح پایین‌تری است. ایران از نقطه نظر تعداد مقالات بالاتر از کشورهایی نظیر هلند، سنگاپور، سوئیس و بلژیک قرار دارد اما تعداد ارجاعات به مقالات علمی این کشور در سطح کشورهایی نظیر مالزی، بزریل و مصر است. ایران در سال2013 نسبت به 2012 تغییری در رتبه ارجاعات خود نداده اما در سال 2012 نسبت به سال 2011 با کاهش تعداد ارجاع به هر مقاله روبرو بوده است به طوری که در رده‌بندی این شاخص حدود 7 پله افت داشته است. در مجموع ایران از نظر کمی رشد خوبی در تعداد مقالات داشته اما از نظر کیفی هنوز با شرایط مطلوب فاصله دارد.

filereader.php?p1=main_b6856715106fa095e

شکل 5: تعداد مقالات نانو و ارجاع به هر مقاله برای 30 کشور برتر تولید کننده علوم نانو در سال 2013

شکل 6 تعداد پتنت‌های منتشر شده نانویی توسط محققان ایرانی در در دفاتر ثبت پتنت EPO و USPTO را نشان می‌دهد. تعداد این پتنت‌ها تا سال 2012 روند رو به رشدی داشته اما از سال 2013 کاهش یافته است.

filereader.php?p1=main_f36c8d83f4b6843cf

شکل6: تعداد درخواستهای ثبت پتنت ایران در سالهای مختلف

filereader.php?p1=main_0e268c714f74b55bf

شکل7: تعداد پتنتهای نانو به ازای هر 100 مقاله نانو

نسبت تعداد پتنت‌های فناوری نانو به مقالات فناوری نانو در چند سال گذشته در شکل 7 آمده است که نشان می‌دهد نوآوری و اختراعات فناوری نانو در ایران همانند تولید علم رشد نکرده است.

به نظر می‌رسد ایران طی سال‌های اخیر رشد چشمگیری در حوزه فناوری‌نانو داشته است که نقطه عطف این پیشرفت افزایش تولید علم نانو در این کشور است. هر چند که هنوز در بخش کیفیت مقالات و اختراعات، فاصله قابل تاملی با کشورهای توسعه یافته دارد. تاسیس شرکت‌های مختلف نشان دهنده این حقیقت است که در برخی حوزه‌ها این فناوری از مرحله تولید علم و فناوری خارج و وارد صنعت نیز شده است.

منابع:

1.http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86

2.http://nano.ir/index.php?ctrl=static_page&id=514&section_id=31

3.www.nanoclub.ir/‎

4.http://statnano.com/fa/report/r30

5.www.Nanolab.ir

6.www.nanosafety.ir/

7.http://econano.ir

8.corridor.nano.ir/‎

9.http://statnano.com/report/s38

نظرات
RELOAD